Dksametazon

INSTRUKCJA DOTYCZĄCA STOSOWANIA LEKU Dksametazon (Dexamethason)

Skład:

substancja czynna: deksametazon;

1 tabletka zawiera 0,5 mg deksametazonu;

substancje pomocnicze: laktoza jednowodna, skrobia prażelowana, stearynian magnezu, dwutlenek krzemu koloidalny bezwodny.

Postać leku. Tabletki.

Główne właściwości fizykochemiczne: okrągłe, białe lub prawie białe tabletki z pochylonymi krawędziami.

Grupa farmakoterapeutyczna. Glikokortykosteroidy do stosowania ogólnoustrojowego.

Kod ATC: H02AB02.

Właściwości farmakologiczne.

Farmakodynamika.

Dksametazon to półsyntetyczny hormon kory nadnerczy (kortykosteroid) o działaniu glikokortykoidowym. Wykazuje działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, a także wpływa na metabolizm energetyczny, metabolizm glukozy oraz (poprzez ujemne sprzężenie zwrotne) na sekrecję czynnika uwalniającego aktywujący podwzgórze i hormon tropowy przysadki mózgowej.

Mechanizm działania glikokortykoidów nie jest jeszcze w pełni poznany. Obecnie istnieje wystarczająca liczba doniesień dotyczących mechanizmu działania glikokortykoidów potwierdzających, że działają one na poziomie komórkowym. W cytoplaźmie komórek występują dwie dobrze zdefiniowane systemy receptorów. Poprzez wiązanie się z receptorami glikokortykoidów kortykoidy wykazują działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne oraz regulują metabolizm glukozy, natomiast poprzez wiązanie się z receptorami mineralokortykoidów regulują metabolizm sodu, potasu oraz równowagę wodno-elektrolitową.

Glikokortykoidy są rozpuszczalne w lipidach i łatwo przenikają do komórek docelowych poprzez błonę komórkową. Wiązanie hormonu z receptorem prowadzi do zmiany konformacji receptora, co sprzyja zwiększeniu jego powinowactwa do DNA. Kompleks hormon/receptor przenika do jądra komórkowego i wiąże się z regulacyjnym centrum cząsteczki DNA, nazywanym również elementem odpowiedzi glikokortykoidowej (EGR). Aktywowany receptor związany z EGR lub z określonymi genami reguluje transkrypcję mRNA, która może być zwiększona lub zmniejszona. Nowo powstałe mRNA transportowane jest do rybosomów, po czym następuje synteza nowych białek. W zależności od komórek docelowych i procesów zachodzących w komórkach, synteza białek może być wzmocniona (np. tworzenie tyrozynotransaminazy w komórkach wątroby) lub osłabiona (np. tworzenie IL-2 w limfocytach). Ponieważ receptory glikokortykoidów występują we wszystkich typach tkanek, można założyć, że glikokortykoidy działają na większość komórek organizmu.

Wpływ na metabolizm energetyczny i homeostazę glukozy

Dksametazon wraz z insulina, glukagonem i katecholaminami reguluje magazynowanie i zużycie energii. W wątrobie zwiększa się tworzenie glukozy z pirogronianów lub aminokwasów oraz tworzenie glikogenu. W tkankach obwodowych, szczególnie w mięśniach, zmniejsza się zużycie glukozy oraz mobilizacja aminokwasów (z białek), które są substratami dla glukoneogenezy w wątrobie. Bezpośredni wpływ na metabolizm tłuszczów to centralny rozkład tkanki tłuszczowej oraz zwiększenie odpowiedzi lipolitycznej na katecholaminy.

Poprzez receptory w kanalikach nerkowych dksametazon zwiększa przepływ krwi przez nerki oraz filtrację kłębuszkową, hamuje powstawanie i wydzielanie wazopresyny, poprawia zdolność nerek do wydalania kwasów z organizmu.

Poprzez zwiększenie liczby β-adrenoreceptorów oraz powinowactwa do β-adrenoreceptorów przekazujących pozytywny efekt inotropowy katecholamin, dksametazon bezpośrednio zwiększa kurczliwość serca oraz napięcie naczyń obwodowych.

W przypadku stosowania w wysokich dawkach dksametazon hamuje fibroblastyczne wytwarzanie kolagenu typu I i III oraz powstawanie glikozaminoglikanów. W ten sposób, dzięki hamowaniu tworzenia pozakomórkowego kolagenu i macierzy, opóźnia się gojenie ran. Długotrwałe podawanie w wysokich dawkach prowadzi poprzez pośredni wpływ do postępującej resorpcji kości oraz zmniejsza osteogenezę poprzez bezpośredni wpływ (zwiększenie sekrecji parathormonu i zmniejszenie sekrecji kalcytoniny), a także powoduje negatywny bilans wapnia poprzez zmniejszenie absorpcji wapnia w przewodzie pokarmowym i zwiększenie jego wydalania z moczem. Zazwyczaj prowadzi to do wtórnego hiperparatytoidyzmu i fosfaturii.

Wpływ na przysadkę mózgową i podwzgórze

Dksametazon działa 30 razy silniej niż kortyzol. Jest zatem znacznie silniejszym inhibitorem czynnika uwalniającego kortykotropinę (CRF) i sekrecji hormonu adrenokortykotropowego przysadki mózgowej (ACTH) w porównaniu z endogennym kortyzolem. Powoduje to zmniejszenie sekrecji kortyzolu oraz po długotrwałym hamowaniu sekrecji CRF i ACTH prowadzi do atrofii kory nadnerczy. Niedoczynność kory nadnerczy może wystąpić już po 5–7 dniach podawania dksametazonu w dawce odpowiadającej 20–30 mg prednizonu dziennie, lub po 30-dniowej terapii niskimi dawkami. Po odstawieniu krótkotrwałej terapii (do 5 dni) działanie kory nadnerczy powinno wrócić do normy w ciągu jednego tygodnia; po długotrwałej terapii normalizacja trwa dłużej, zazwyczaj do 1 roku. U niektórych pacjentów może rozwinąć się nieodwracalna atrofia kory nadnerczy.

Działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne glikokortykoidów opiera się na ich wpływie molekularnym i biochemicznym. Działanie przeciwzapalne molekularne powstaje w wyniku wiązania się z receptorami glikokortykoidowymi i zmiany ekspresji szeregu genów regulujących powstawanie różnych cząsteczek informacyjnych, białek i enzymów uczestniczących w reakcji zapalnej. Działanie przeciwzapalne biochemiczne glikokortykoidów jest wynikiem blokowania powstawania i funkcjonowania pośredników humoralnych zapalenia: prostaglandyn, tromboksanów, cytokin i leukotrienów. Dksametazon zmniejsza powstawanie leukotrienów poprzez zmniejszenie uwalniania kwasu arachidonowego z fosfolipidów komórkowych w wyniku hamowania aktywności fosfolipazy A2. Działanie na fosfolipazę osiągane jest nie bezpośrednio, ale w wyniku zwiększenia stężenia lipokortyny (makrokortyny), która jest inhibitorem fosfolipazy A2. Dksametazon hamuje powstawanie prostaglandyn i tromboksanu poprzez zmniejszenie powstawania specyficznego mRNA, a tym samym objętości powstawania cyklooksygenazy. Dksametazon zmniejsza również produkcję czynnika aktywacji płytek krwi (PAF) poprzez zwiększenie stężenia lipokortyny. Inne biochemiczne efekty przeciwzapalne obejmują zmniejszenie powstawania czynnika martwicy nowotworów (TNF) i interleukiny 1 (IL-1).

Farmakokinetyka.

Dksametazon szybko i niemal całkowicie wchłania się po podaniu doustnym. Bio dostępność dksametazonu w tabletkach wynosi około 80% (w różnych źródłach literaturowych podano wartość bio dostępności od 53 do 112%). Maksymalne stężenie w osoczu po podaniu doustnym osiągane jest po 1–2 godzinach, a czas trwania działania po przyjęciu jednej dawki wynosi około 2,75 dnia.

W osoczu około 77% dksametazonu wiąże się z białkami osocza, głównie z albuminą. Tylko niewielka ilość dksametazonu wiąże się z innymi białkami. Dksametazon jest rozpuszczalny w tłuszczach, dlatego swobodnie przenika do komórek i przestrzeni międzykomórkowej. W ośrodkowym układzie nerwowym (podwzgórze, przysadka mózgowa) wiąże się i działa poprzez receptory błonowe. W tkankach obwodowych wiąże się i działa za pomocą receptorów cytoplazmatycznych. Jego rozkład zachodzi w miejscu działania, czyli w samej komórce. Dksametazon metabolizowany jest przede wszystkim w wątrobie, a także możliwe jest jego przemianowanie w nerkach i innych tkankach. Głównie wydalany jest z moczem.

Charakterystyka kliniczna.

Wskazania.

Zaburzenia endokrynologiczne:

• terapia zastępcza w przypadku pierwotnej lub wtórnej (przysadkowej) niewydolności kory nadnerczy (z wyjątkiem ostrej niewydolności kory nadnerczy, w której hydrokortyzon lub kortyzon są lekami z wyboru ze względu na ich silniejsze działanie hormonalne); wrodzona hiperplazja nadnerczy; zapalenie tarczycy, postać podostra oraz ciężkie formy promieniowe zapalenia tarczycy.

Choroby reumatyczne:

• reumatoidalne zapalenie stawów, w tym młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów oraz objawy pozastawowe reumatoidalnego zapalenia stawów (reumatyczne płuca, zmiany w sercu i oczach, zapalenie naczyń skóry), jako terapia wspomagająca w okresie, gdy terapia podstawowa jeszcze nie zadziałała, oraz w przypadkach, gdy działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NSAID) było niewystarczające.

Choroby tkanki łącznej, zespoły zapalenia naczyń i amyloidoza (leczenie wspierające i objawowe w określonych przypadkach podczas choroby podstawowej):

• toczeń układowy (leczenie zapaleń opłucnej oraz uszkodzeń narządów wewnętrznych); zespół Sjögrena (leczenie uszkodzeń płuc, nerek i mózgu);
• twardzina systemowa (leczenie zapaleń mięśni, zapalenia osierdzia i zapaleń pęcherzyków płucnych);
• polimiozyty, dermatomiozyty;
• układowe zapalenia naczyń;
• amyloidoza (terapia zastępcza przy niewydolności kory nadnerczy).

Choroby skóry:

• pęcherzyca;
• dermatyt herpetiformny Dohle-Becera;
• zapalenie skóry egzfoliatywne;
• rumień wysiękowy (ciężkie formy);
• rumień węzłowy;
• seboroiczne zapalenie skóry (ciężkie formy);
• łuszczycę (ciężkie formy);
• pajęczaki;
• pokrzywka oporna na standardowe leczenie;
• grzybica grzybowa;
• sklerodermia;
• obrzęk Quinckego.

Choroby alergiczne (oporne na standardowe leczenie):

• astma, kontaktowe zapalenie skóry, atopowe zapalenie skóry, choroba surowicy, alergiczne zapalenie nosa, alergia na leki, pokrzywka po przetaczaniu krwi.

Choroby narządu wzroku:

• choroby zapalne oka (ostrze choroidopatia środkowa, zapalenie nerwu wzrokowego), choroby alergiczne (zapalenia spojówek, zapalenia tuniczki naczyniowej oka, zapalenia twardówki, zapalenia rogówki, zapalenia tęczówki);
• układowe choroby autoimmunologiczne (sarkoidoza, tętniak zatokowy);
• zmiany proliferacyjne w oczodole (endokrynologiczna oftalmopatia, guz pseudotumoralny);
• oftalmia sympatyczna;
• terapia immunosupresyjna przy przeszczepieniu rogówki.

Choroby przewodu pokarmowego:

• wrzodziejące zapalenie jelita grubego (ciężkie zaostrzenie), choroba Leśniowskiego-Crohna (ciężkie zaostrzenie), przewlekłe autoimmunologiczne zapalenia wątroby, odrzucenie przeszczepu wątroby.

Choroby dróg oddechowych:

• ostre toksyczne zapalenie oskrzelików, przewlekłe zapalenie oskrzeli, alergiczne zapalenie oskrzeli i płuc spowodowane przez Aspergillus, egzogenny alergiczny alweolit, idiopatyczny włóknisty alweolit, sarkoidoza, eozynofilowa infiltracja, ogniskowy lub rozsiewany gruźlica płuc (w połączeniu z odpowiednią terapią przeciwgruźliczą), gruźlicze zapalenie opłucnej (w połączeniu z odpowiednią terapią przeciwgruźliczą), zapalenie opłucnej przy układowych chorobach tkanki łącznej, zapalenie naczyń płuc, beryljoza (zapalenie ziarniniakowe);
• obturacyjne zapalenie oskrzeli spowodowane zatruciem gazami truciznowymi;
• promieniowe lub aspiracyjne zapalenie płuc.

Choroby hematologiczne:

• nabyta lub wrodzona przewlekła anemia aplastyczna, autoimmunologiczna anemia hemolityczna, wtórna trombocytopenia u dorosłych, erytroblastopenia, ostra limfoblastyczna białaczka (terapia indukcyjna), zespół mielodysplastyczny, złośliwa limfoma T-klasyczna z limfocytów immunoblastycznych (w połączeniu z cytostatykami), plazmocytoza (w połączeniu z cytostatykami), ciężka anemia po mielo fibrozie z metaplazją mieloidalną lub z limfoplazmacytoidalną immunocytomą, histiocytoza układowa (układowa zależność).

Choroby nerek:

• pierwotny i wtórny nefropatia naczyniowa (zespół Goodpasture’a), niewydolność nerek przy układowych chorobach tkanki łącznej (toczeń układowy, zespół Sjögrena), układowe zapalenie naczyń (zazwyczaj w połączeniu z cyklofosfamidem), nefropatia naczyniowa przy węzłowym zapaleniu tętnic, zespół Churga-Straussa, granulomatoza Wegenera, purpura Schöna-Lena-Henocha, mieszana krioglobulinemia, niewydolność nerek przy tętniaku Taya-Sasu, zapalenie nerek międzywątrobne, terapia immunosupresyjna przy przeszczepieniu nerek, indukcja diurezy i zmniejszenie proteinurii przy idiopatycznym zespole nerczynowym (bez uremii) oraz niewydolność nerek przy toczeniu układowym.

Choroby onkologiczne:

• leczenie paliatywne białaczki i chłoniaków u dorosłych, ostra białaczka u dzieci, hiperkalcemia spowodowana chorobami nowotworowymi.

Obrzęk mózgu:

• obrzęk mózgu spowodowany pierwotnym lub przerzutowym nowotworem mózgu, trepanacją czaszki oraz urazami głowy i mózgu.

Inne wskazania:

• gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych z blokadą podpajęczynówkową (w połączeniu z odpowiednią terapią przeciwgruźliczą), trikineloza z objawami neurologicznymi lub trikineloza mięśnia sercowego, diagnostyczny test nadczynności kory nadnerczy.

Przeciwwskazania.

Podwyższona wrażliwość na dksametazon lub którykolwiek z pozostałych składników preparatu. Ostre infekcje wirusowe, bakteryjne lub układowe grzybicze (jeśli nie stosuje się odpowiedniej terapii), zespół Cushinga, szczepienie szczepionką żywą, a także karmienie piersią (z wyjątkiem przypadków nagłych).

Interakcje z innymi lekami i inne rodzaje interakcji.

Jednoczesne stosowanie dksametazonu i NSAID zwiększa ryzyko krwawienia przewodu pokarmowego i powstawania wrzodów.

Działanie dksametazonu zmniejsza się przy jednoczesnym stosowaniu leków aktywujących enzym CYP 3A4 (fenytoina, fenylobutyrazon, karbamazepina, primidon, ryfabutyna, ryfampicyna) lub zwiększających klirens metaboliczny glukokortykosteroidów (efedryna i aminoglutetydyna); w takich przypadkach dawkę dksametazonu należy zwiększyć. Interakcja między dksametazonem a wszystkimi wyżej wymienionymi lekami może zafałszować wynik testu z抑resją dksametazonu. Należy to uwzględnić przy ocenie wyników testu.

Wspólne stosowanie dksametazonu i leków, które hamują aktywność enzymu CYP 3A4 (ketoconazol, makrolidy), może prowadzić do zwiększenia stężenia dksametazonu w surowicy krwi. Dksametazon jest umiarkowanym induktorem CYP 3A4. Jednoczesne stosowanie z lekami metabolizowanymi przez CYP 3A4 (indynewir, erytromycyna) może zwiększać ich klirens, co prowadzi do obniżenia stężenia w surowicy krwi.

Poprzez hamowanie aktywności enzymatycznej CYP 3A4 ketoconazol może zwiększać stężenie dksametazonu w surowicy krwi. Z drugiej strony, ketoconazol może hamować syntezę glukokortykosteroidów w nadnerczach, wskutek czego w wyniku obniżenia stężenia dksametazonu może rozwinąć się niewydolność kory nadnerczy.

Dksametazon zmniejsza efekt terapeutyczny leków przeciwdiabetycznych i przeciwhypertensyjnych, prazykwantelu i leków moczopędnych sodowych (dlatego dawkę tych leków należy zwiększyć), ale zwiększa aktywność heparyny, albendazolu i leków moczopędnych potasowych (dawkę tych leków należy zmniejszyć w razie potrzeby).

Dksametazon może zmieniać działanie przeciwkrzepięcznych leków z grupy kumaryny, dlatego przy stosowaniu tej kombinacji należy częściej kontrolować czas protrombinowy.

Równoległe stosowanie wysokich dawek glukokortykosteroidów i agonistów β2-adrenoreceptorów zwiększa ryzyko hipokaliemii. U pacjentów z hipokaliemią glikozydy serca bardziej sprzyjają zaburzeniom rytmu i mają większą toksyczność.

Dksametazon zmniejsza efekt terapeutyczny leków przeciwaldehydazowych stosowanych w miastenii.

Środki przeciwwskazowe zmniejszają wchłanianie dksametazonu w żołądku. Działanie dksametazonu przy jednoczesnym przyjmowaniu z pożywieniem i alkoholem nie zostało zbadane, jednak nie zaleca się jednoczesnego spożywania leków i pożywienia o wysokiej zawartości sodu. Palenie nie wpływa na farmakokinetykę dksametazonu.

Glukokortykosteroidy zwiększają nerkowy klirens salicylanów, dlatego czasem trudno uzyskać terapeutyczne stężenia salicylanów w surowicy krwi. Należy zachować ostrożność u pacjentów, u których stopniowo zmniejsza się dawkę kortykosteroidu, ponieważ może wtedy obserwować się wzrost stężenia salicylanów w surowicy krwi i zatrucie.

Jeśli równolegle stosuje się doustne środki antykoncepcyjne, okres półtrwania glukokortykosteroidów może się wydłużyć, co nasila ich działanie biologiczne i może zwiększyć ryzyko działań niepożądanych.

Jednoczesne stosowanie rytonawiru i dksametazonu jest przeciwwskazane podczas porodu, ponieważ może prowadzić do śmiertelnego skutku dla porodzącej, spowodowanego obrzękiem płuc. Zgłaszano przypadki śmiertelnych skutków u porodzących z powodu rozwoju takiego stanu.

Jednoczesne stosowanie dksametazonu i talidomidu może spowodować toksyczny epidermalny nekroliz.

Interakcje mające korzyści terapeutyczne: równoległe przepisywanie dksametazonu i metoklopramidu, difenhydraminy, prochlorperazyny lub antagonistów receptorów 5-HT3 (receptorów serotoniny lub 5-hydroksytryptaminy typu 3, takich jak ondansetron lub granisetron) jest skuteczne w zapobieganiu nudnościom i wymiotom spowodowanym chemioterapią cisplatyną, cyklofosfamidem, metotreksatem, fluorouracylem.

Oczekuje się, że wspólne stosowanie z inhibitorami CYP3A, w tym lekami zawierającymi kobicystat, zwiększa ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Należy unikać tej kombinacji, chyba że korzyści z jej stosowania przewyższają ryzyko rozwoju ogólnoustrojowych działań niepożądanych kortykosteroidów. W takim przypadku pacjentów należy kontrolować pod kątem ogólnoustrojowych efektów kortykosteroidów.

Szczególne ostrzeżenia dotyczące stosowania.

Stosowanie kortykosteroidów może wiązać się z ciężkimi reakcjami psychicznymi. Objawy zwykle pojawiają się kilka dni lub tygodni po rozpoczęciu leczenia. Ryzyko wystąpienia tych objawów wzrasta przy stosowaniu wysokich dawek. Większość reakcji ustępuje po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku. Należy obserwować i wczesnie wykrywać zmiany stanu psychicznego, szczególnie depresję, myśli samobójcze i intencje samobójcze. Kortykosteroidy należy stosować z dużą ostrożnością u pacjentów z historią zaburzeń afektywnych, a także u pacjentów z alergicznymi reakcjami na inne leki oraz u członków rodziny, u których występują takie reakcje. Aby zapobiegać niepożądanej reakcji, należy stosować najniższe skuteczne dawki przez możliwie najkrótszy czas lub stosować wymaganą dawkę dzienną jednorazowo rano.

U pacjentów leczonych przez dłuższy czas dksametazonem po zakończeniu leczenia może wystąpić zespół odstawienia (bez widocznych objawów niedostateczności nadnerczy) z następującymi objawami: podwyższona temperatura, katar, zaczerwienienie spojówek, ból głowy, zawroty głowy, senność lub drażliwość, ból mięśni i stawów, wymioty, spadek masy ciała, osłabienie ogólne, a także często występują drgawki. Dlatego dawkę dksametazonu należy stopniowo zmniejszać. Nagłe odstawienie leku może mieć śmiertelne skutki.

Jeśli pacjent przebywa w stanie silnego stresu (np. z powodu urazu, operacji lub ciężkiego schorzenia) w trakcie terapii, dawkę dksametazonu należy zwiększyć. Jeśli natomiast stres występuje podczas odstawiania leku, należy stosować hydrokortyzon lub kortyzon.

Pacjentom, którzy przez dłuższy czas przyjmowali dksametazon i doznają silnego stresu po zakończeniu terapii, należy wznowić leczenie dksametazonem, ponieważ spowodowana przez niego niedostateczność nadnerczy może utrzymywać się przez kilka miesięcy po odstawieniu leku. Leczenie dksametazonem lub naturalnymi glukokortykosteroidami może maskować objawy istniejącej lub nowej infekcji, a także objawy perforacji jelita.

Dksametazon może nasilić ogólnoustrojowe zakażenie grzybicze, utajony amebiaz oraz gruźlicę płuc.

Pacjenci z aktywną postacią gruźlicy płuc powinni otrzymywać dksametazon (w połączeniu z lekami przeciwwirusowymi) wyłącznie w przypadku szybko postępującej lub ciężkiej rozsianej gruźlicy płuc. Pacjenci z nieaktywną postacią gruźlicy płuc, którzy są leczeni dksametazonem, lub pacjenci z dodatnią reakcją na tuberkulinę powinni otrzymywać chemiczną profilaktykę.

Ostrożność i nadzór medyczny zalecane są u pacjentów z osteoporozą, nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca, gruźlicą, jaskrą, niewydolnością wątroby lub nerek, cukrzycą, aktywnym wrzodem żołądka lub dwunastnicy, niedawnym zastawkowaniem jelita, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego oraz padaczką. Szczególna opieka jest wymagana u pacjentów w pierwszych tygodniach po zawałach serca, u pacjentów z zakrzepicą tętniczą, miastenią, jaskrą, niedoczynnością tarczycy, psychotycznymi lub psychoneurotycznymi zaburzeniami psychicznymi oraz u osób starszych.

Podczas leczenia możliwe jest nasilenie cukrzycy lub przejście z fazy utajonej do objawowej cukrzycy.

Przy długotrwałym leczeniu należy kontrolować poziom potasu w surowicy krwi.

Szczepienie żywą szczepionką jest przeciwwskazane podczas leczenia dksametazonem. Szczepienie nieżywą szczepionką wirusową lub bakteryjną nie prowadzi do oczekiwanego syntezy przeciwciał i nie daje oczekiwanego efektu ochronnego. Dksametazon zazwyczaj należy przepisać co najmniej 8 tygodni przed szczepieniem i nie zaczynać stosowania wcześniej niż 2 tygodnie po szczepieniu.

Pacjenci, którzy przez dłuższy czas leczeni są wysokimi dawkami dksametazonu i nigdy nie chorowali na ospę wietrzną, powinni unikać kontaktu z zakażonymi osobami; w przypadku przypadkowego kontaktu zaleca się leczenie profilaktyczne immunoglobuliną.

Zaleca się zachować ostrożność u pacjentów, którzy odzyskują po operacji lub złamaniu kości, ponieważ dksametazon może spowolnić gojenie się ran i powstawanie tkanki kostnej.

Działanie glukokortykosteroidów nasila się u chorych z marskością wątroby lub niedoczynnością tarczycy.

Kortykosteroidy mogą fałszować wyniki skórnych testów alergicznych.

W badaniach pozarejestrowych u pacjentów z hematologicznymi nowotworami złośliwymi obserwowano zespół lizy guza (ZLG) po stosowaniu dksametazonu samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami chemioterapeutycznymi. Należy uważnie monitorować pacjentów z wysokim ryzykiem wystąpienia ZLG, takich jak pacjenci z wysoką szybkością proliferacji, dużą masą guza i dużą wrażliwością na środki cytotoksyczne, oraz stosować odpowiednie środki zapobiegawcze.

Zaburzenia wzroku

Stosowanie glukokortykosteroidów w sposób ogólnoustrojowy i miejscowy może prowadzić do zaburzeń wzroku. W przypadku wystąpienia zamglenia lub innych zaburzeń wzroku należy skierować pacjenta na badanie okulistyczne w celu ustalenia przyczyny, która może obejmować zaćmę, jaskrę lub rzadką chorobę chorio-retinopatię, o której donoszono podczas stosowania kortykosteroidów w sposób ogólnoustrojowy i miejscowy.

Kryz feochromocytomowy

Zgłaszano kryz feochromocytomowy, który może być śmiertelny, po stosowaniu ogólnoustrojowych kortykosteroidów. Kortykosteroidy należy przepisywać pacjentom z podejrzeniem lub potwierdzonym feochromocytomem wyłącznie po odpowiedniej ocenie stosunku ryzyka do korzyści.

Ostrzeżenia szczególne dotyczące substancji pomocniczych

Lek zawiera laktozę, dlatego nie należy go podawać pacjentom z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktozy Lapp lub zaburzeniem wchłaniania glukozy-galaktozy.

Stosowanie w czasie ciąży lub karmienia piersią.

Ciąża

Nie można wykluczyć szkodliwego wpływu na płód i noworodka. Lek hamuje wewnątrzmaciczny rozwój dziecka. Dksametazon może być przepisywany kobietom w ciąży wyłącznie w wyjątkowych przypadkach nagłych, gdy oczekiwana korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla płodu. Szczególna ostrożność jest zalecana w przypadku nadciśnienia ciążowego. Zgodnie z ogólnymi zaleceniami dotyczącymi leczenia w czasie ciąży glukokortykosteroidami, należy stosować najniższą skuteczną dawkę niezbędną do kontroli choroby podstawowej. Dzieci matek, które przyjmowały glukokortykosteroidy w czasie ciąży, należy dokładnie badać pod kątem niedostateczności nadnerczy.

Glukokortykosteroidy przechodzą przez łożysko i osiągają wysokie stężenia u płodu. Dksametazon jest mniej aktywnie metabolizowany w łożysku niż np. prednizon. Z tego powodu w surowicy krwi płodu mogą występować wysokie stężenia dksametazonu. Według niektórych danych nawet dawki farmakologiczne glukokortykosteroidów mogą zwiększać ryzyko niedostateczności łożyska, oligohydramniosu, opóźnienia rozwoju płodu lub jego wewnątrzmacicznego zgonu, podwyższenia liczby leukocytów (neutrofili) u płodu oraz niedostateczności nadnerczy. Nie ma dowodów potwierdzających działanie teratogenne glukokortykosteroidów. Podawanie kortykosteroidów ciężarnym samicom zwierząt prowadziło do wad rozwojowych u płodu, w tym do powstawania rozszczepu podniebienia, wewnątrzmacicznego opóźnienia wzrostu oraz wpływało na wzrost i rozwój mózgu. Nie ma dowodów, że kortykosteroidy zwiększają częstość wad wrodzonych u ludzi, takich jak rozszczep podniebienia/usta zającego.

Zaleca się stosowanie dodatkowych dawek glukokortykosteroidów podczas porodu kobietom, które przyjmowały glukokortykosteroidy w czasie ciąży. W przypadku przedłużających się porodów lub planowanego cięcia cesarskiego zaleca się dożylne podawanie 100 mg hydrokortyzonu co 8 godzin.

Karmienie piersią

Niewielka ilość glukokortykosteroidów przechodzi do mleka matki, dlatego kobietom leczonym dksametazonem nie zaleca się karmienia piersią, szczególnie przy dawkach przekraczających normy fizjologiczne (około 1 mg). Może to prowadzić do spowolnienia wzrostu dziecka i zmniejszenia wydzielania endogennych kortykosteroidów.

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi mechanizmów.

Dksametazon nie wpływa na zdolność prowadzenia samochodu i innych urządzeń mechanicznych.

Sposób stosowania i dawki

Dawkę należy ustalać indywidualnie, w zależności od choroby u konkretnego pacjenta, przewidywanego okresu leczenia, tolerancji kortykosteroidów oraz odpowiedzi organizmu.

Leczenie

Zalecana dawka początkowa dla dorosłych wynosi 0,5–9 mg na dobę. Dawkę utrzymującą stanowi zazwyczaj 0,5–3 mg na dobę. Dawkę dobową można podzielić na 2–4 podania.

Początkowe dawki dksametazonu stosuje się aż do pojawienia się reakcji klinicznej, po czym dawkę należy stopniowo zmniejszać do najniższej dawki klinicznie skutecznej. Jeśli leczenie doustne w dużych dawkach trwa dłużej niż kilka dni, dawkę należy stopniowo zmniejszać przez kilka kolejnych dni, a nawet dłuższy czas (zwykle o 0,5 mg co trzy dni). Maksymalna dawka dzienna wynosi zazwyczaj 15 mg, minimalna dawka skuteczna to 0,5–1 mg na dobę.

Podczas długotrwałego leczenia wysokimi dawkami zaleca się przyjmowanie dksametazonu podczas posiłków, a między posiłkami – stosowanie leków przeciwwskazowych.

Dawkowanie u dzieci

Zalecana dawka doustna w terapii zastępczej to 0,02 mg/kg masy ciała lub 0,67 mg/m² powierzchni ciała na dobę, podzielona na 3 dawki.

W przypadku wszystkich innych wskazań zakres dawek początkowych wynosi 0,08–0,3 mg/kg na dobę lub 2,5–10 mg/m² powierzchni ciała na dobę, podzielonych na 3–4 dawki.

Badanie diagnostyczne nadczynności nadnerczy

Test z dksametazonem (test Liddle’a) przeprowadza się w formie testu małego i dużego.

W trakcie małego testu dksametazon podaje się w dawce 0,5 mg co 6 godzin przez 48 godzin (a więc o godz. 8:00, 14:00, 20:00 i 2:00 w nocy). Przed i po podaniu dksametazonu oznacza się stężenie 17-wodorzykortykosteroidów lub wolnego kortyzolu w moczu dobowym. Podane dawki dksametazonu hamują produkcję kortykosteroidów u niemal wszystkich zdrowych ochotników. 6 godzin po ostatniej dawce dksametazonu stężenie kortyzolu we krwi wynosi poniżej 135–138 nmol/l (4,5–5 μg/100 ml). Obniżenie wydalania 17-wodorzykortykosteroidów poniżej 3 mg/dobę oraz wolnego kortyzolu poniżej 54–55 nmol/dobę (19–20 μg/dobę) wyklucza nadczynność nadnerczy. U osób z chorobą lub zespołem Cushinga w trakcie małego testu wydalanie kortykosteroidów nie zmienia się.

W trakcie dużego testu dksametazon podaje się w dawce 2 mg co 6 godzin przez 48 godzin (czyli 8 mg dksametazonu na dobę). Równocześnie zbiera się mocz w celu oznaczenia 17-wodorzykortykosteroidów lub wolnego kortyzolu (w razie potrzeby oznacza się również wolny kortyzol we krwi). W przypadku choroby Cushinga obserwuje się obniżenie wydalania 17-wodorzykortykosteroidów lub wolnego kortyzolu o 50 % lub więcej, natomiast przy guzach nadnerczy lub ektopowym (lub kortyliberynowym) zespole ACTH wydalanie kortykosteroidów nie ulega zmianie. U niektórych chorych z ektopowym zespołem ACTH nie stwierdza się obniżenia wydalania kortykosteroidów nawet po podaniu dksametazonu w dawce 32 mg/dobę.

Równoważne dawki kortykosteroidów

Takie stosunki dawek dotyczą wyłącznie doustnego lub dożylnej aplikacji tych leków. Gdy leki te lub ich pochodne są podawane w sposób domięśniowy lub wewnąrzstawowy, ich właściwości względne mogą się istotnie zmieniać.

Dzieci.

Zastosowanie u dzieci od urodzenia tylko w przypadku konieczności. Podczas leczenia deksametazonem wymagana jest staranna kontrola wzrostu i rozwoju dzieci i nastolatków. Noworodki przedwczesne: istniejące dane wskazują na długotrwałe skutki neurologiczne po wczesnym leczeniu (do 96 godzin) u wcześniaków z przewlekłą chorobą płucną, przy dawce początkowej 0,25 mg/kg 2 razy na dobę.

Przedawkowanie.

Istnieją pojedyncze doniesienia o ostrym przedawkowaniu lub śmiertelnych skutkach po ostrym przedawkowaniu.

Przedawkowanie, zazwyczaj dopiero po kilku tygodniach stosowania nadmiernych dawek, może powodować większość niepożądanych efektów wymienionych w sekcji „Reakcje niepożądane”, przede wszystkim zespół Cushinga.

Jednorazowe przyjęcie dużej ilości tabletek nie prowadzi do klinicznie istotnej intoksykacji. Nie istnieje specyficzny antydotum. Leczenie przedawkowania powinno być wspierające i objawowe. Hemodializa nie jest skuteczną metodą przyspieszonego wydalania deksametazonu z organizmu.

Działania niepożądane.

Działania niepożądane podczas krótkotrwałego leczenia deksametazonem

Ze strony układu odpornościowego: reakcje nadwrażliwości.

Ze strony układu endokrynnego: przejściowe zahamowanie czynności nadnerczy.

Ze strony przemiany materii i odżywiania: obniżenie tolerancji węglowodanów, zwiększenie apetytu i przyrost masy ciała, hipertriglicerydemia.

Ze strony psychiki: zaburzenia psychiczne.

Ze strony układu pokarmowego: wrzód peptyczny i ostry zapalenie trzustki.

Działania niepożądane podczas długotrwałego leczenia deksametazonem

Ze strony układu odpornościowego: osłabienie odpowiedzi immunologicznej i zwiększone podatność na infekcje.

Ze strony układu endokrynnego: trwałe zahamowanie czynności nadnerczy, opóźnienie wzrostu u dzieci i nastolatków, przedwczesne zamknięcie stref wzrostu.

Ze strony przemiany materii i odżywiania: otyłość.

Ze strony narządu wzroku: zaćma, jaskra, chorioretinopatia.

Ze strony układu naczyniowego: nadciśnienie; teleangiektazje.

Ze strony skóry i tkanek podskórnych: cienienie się skóry.

Ze strony układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej: atrofia mięśni, osteoporoza, martwica kostna bezkrwonna, złamania kości długich.

Działania niepożądane, które mogą również wystąpić w poszczególnych narządach i układach podczas leczenia deksametazonem:

Ze strony krwi i układu limfatycznego: powikłania zakrzepowo-zatorowe; zmniejszenie liczby monocytów i/lub limfocytów; leukocytoza; eozynofilia (tak jak przy innych glikokortykosteroidach); trombocytopenia i nie-trombocytopeniczna purpura.

Ze strony układu odpornościowego: wysypka, skurcz oskrzeli, reakcje anafilaktyczne, rozwój infekcji oportunisticznych.

Ze strony serca: wielofocalna ekstrasystolia komorowa, tymczasowa bradykardia, niewydolność serca, zatrzymanie krążenia, perforacja mięśnia sercowego wskutek przebitego zawału mięśnia sercowego.

Ze strony układu naczyniowego: encefalopatia nadciśnieniowa.

Ze strony układu oddechowego, klatki piersiowej i jamy śródpiersia: nawrót nieaktywnego gruźlicy.

Ze strony układu nerwowego: obrzęk nerwu wzrokowego i zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe (łagodna wewnątrzczaszkowa nadciśnienie) po zakończeniu leczenia; zawroty głowy; zawroty głowy; ból głowy; drgawki.

Ze strony psychiki: zmiany osobowości i zachowania, najczęściej objawiające się euforią; bezsenność, drażliwość, hiperkineza, depresja, nerwowość, niepokój, psychopatia maniakalno-depresyjna, delirium, dezorientacja, halucynacje, paranoja, niestabilność nastroju, myśli samobójcze, psychozy, zaburzenia snu, dezorientacja, amnezja, pogorszenie przebiegu schizofrenii, pogorszenie przebiegu padaczki.

Ze strony układu endokrynnego: zahamowanie czynności nadnerczy i atrofia nadnerczy (obniżona reakcja na stres), zespół Cushinga, zaburzenia cyklu menstruacyjnego, hirsutyzm.

Ze strony przemiany materii i odżywiania: przejście od formy ukrytej do objawów klinicznych cukrzycy; zwiększone zapotrzebowanie na insulinę i doustne leki przeciwcukrzycowe u chorych na cukrzycę; zatrzymanie sodu i wody; zwiększone wydalanie potasu; alkaloza hipokaliemiczna; ujemny bilans azotu spowodowany katabolizmem białek; hipokalcemia.

Ze strony układu pokarmowego: niestrawność, wymioty, nudności, dymka, wrzód żołądka lub dwunastnicy, zapalenie przełyku, perforacje i krwawienia w przewodzie pokarmowym (wymioty z domieszką krwi, melena), zapalenia trzustki, perforacja pęcherza żółciowego i przewodu pokarmowego (szczególnie u pacjentów z chorobami zapalnymi jelit).

Ze strony układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej: osłabienie mięśni, miopatia steroidowa (osłabienie mięśni spowodowane katabolizmem mięśniowym), złamania kręgosłupa przy ucisku, zerwanie ścięgien (szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu z niektórymi chinolonami), uszkodzenie chrząstki stawowej i martwica kostna (przy częstych wstrzykiwaniach do stawu).

Ze strony skóry i tkanek podskórnych: opóźnione gojenie ran, striae, plamki posocznicze i siniaki, zwiększone pocenie się, trądzik, zahamowanie reakcji skórnych, obrzęk Quinckego, zapalenie skóry alergiczne, pokrzywka, swędzenie skóry.

Ze strony narządu wzroku: podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe; wypukłość gałki ocznej; zaostrzenie infekcji bakteryjnych, grzybiczych lub wirusowych oczu; cienienie się rogówki, zamazany obraz.

Ze strony narządów płciowych i gruczołów mlekowych: impotencja, amenorrea.

Zaburzenia ogólne i zaburzenia w miejscu podania: przejściowe uczucie pieczenia i szczypania w okolicy odbytu przy podaniu dożylnym lub przy podaniu wysokich dawek; obrzęk, hiper- lub hipopigmentacja skóry, atrofia skóry i tkanki podskórnej, bezobjawowy ropień i zaczerwienienie skóry.

Objawy zespołu odstawienia glikokortykosteroidów

U pacjentów leczonych długotrwiście deksametazonem, przy zbyt szybkim zmniejszeniu dawki, może wystąpić zespół odstawienia, a w konsekwencji – niewydolność nadnerczy, hipotensja tętnicza lub skutek śmiertelny. W niektórych przypadkach objawy zespołu odstawienia mogą przypominać objawy pogorszenia lub nawrotu choroby, z której leczony był pacjent. W przypadku wystąpienia ciężkich niepożądanych działań leczenie należy przerwać.

Okres ważności.

3 lata.

Warunki przechowywania.

Przechowywać w oryginalnym opakowaniu w celu ochrony przed światłem i wilgocią. Nie są wymagane specjalne warunki temperaturowe przechowywania leku.

Przechowywać w miejscu niedostępnym dla dzieci.

Opakowanie.

10 tabletek w blisterze z folii aluminiowej / folii z OPB/Al/PVC, po 1 lub 2, lub 3, lub 5, lub 6, lub 9, lub 10 blisterów z perforacją lub bez perforacji w tekturowym pudełku.

Kategoria wydania.

Na receptę.

Producent.

KRKA, d.d., Ново место/KRKA, d.d., Novo mesto.

Miejsce produkcji i adres siedziby producenta.

Šmarješka cesta 6, 8501 Novo mesto, Słowenia/Slovenia.