Dexametazon-Darnytsia

INSTRUKCJA dot. stosowania leku Dexametazon-Darnytsia (DEXAMETHASONE-DARNITSA)

Skład:

substancja czynna: dexamethasone;

1 tabletka zawiera dexamethasonu 0,5 mg;

substancje pomocnicze: laktoza monohydrat, celuloza mikrokryształowa, ditlenek krzemu koloidalny bezwodny, sodowa sol kroskarboksymetelowocelulozy, stearynian magnezu.

Postać leku. Tabletki.

Główne właściwości fizykochemiczne: tabletki białe lub prawie białe, o kształcie płasko-cylindrycznym, z ryflowaniem.

Grupa farmakoterapeutyczna. Glikokortykosteroidy do stosowania systemowego. Glikokortykosteroidy. Deksametazon. Kod ATC H02AB02.

Właściwości farmakologiczne.

Farmakodynamika.

Dexametazon-Darnytsia – syntetyczny hormon kory nadnerczy (glikokortykosteroid) o działaniu glikokortykoidowym. Wykazuje działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne, a także wpływa na metabolizm energetyczny, metabolizm glukozy oraz (poprzez ujemne sprzężenie zwrotne) na sekrecję czynnika uwalniającego z podwzgorza i hormonu tropowego przysadki.

Mechanizm działania glikokortykosteroidów nie jest jeszcze w pełni poznany. Obecnie istnieje wystarczająca liczba doniesień dotyczących mechanizmu działania glikokortykosteroidów, potwierdzających, że działają one na poziomie komórkowym. W cytoplazmie komórek występują dwa dobrze poznane systemy receptorów. Poprzez wiązanie się z receptorami glikokortykoidowymi glikokortykosteroidy wykazują działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne oraz regulują metabolizm glukozy, natomiast w wyniku wiązania się z receptorami mineralokortykoidowymi regulują metabolizm sodu, potasu oraz równowagę wodno-elektrolitową.

Glikokortykosteroidy są rozpuszczalne w lipidach i łatwo przenikają do komórek docelowych przez błonę komórkową. Wiązanie hormonu z receptorem prowadzi do zmiany konformacji receptora, co sprzyja zwiększeniu jego powinowactwa do DNA. Kompleks hormon/receptor przenika do jądra komórkowego i wiąże się z regulacyjnym centrum cząsteczki DNA, zwanym również elementem odpowiedzi na glikokortykoidy (GRE). Aktywowany receptor, związany z GRE lub z konkretnymi genami, reguluje transkrypcję mRNA, która może być zwiększone lub zmniejszone. Nowo powstałe mRNA transportowane jest do rybosomów, po czym następuje tworzenie nowych białek. W zależności od komórek docelowych i procesów zachodzących w komórkach, synteza białek może być nasilona (np. tworzenie tyrozynotransaminazy w komórkach wątroby) lub zmniejszona (np. tworzenie IL-2 w limfocytach). Ponieważ receptory glikokortykosteroidów występują we wszystkich typach tkanek, można przyjąć, że glikokortykosteroidy działają na większość komórek organizmu.

Kliniczna skuteczność i bezpieczeństwo – COVID-19

Kliniczna skuteczność

Badanie zrandomizowane, kontrolowane, otwarte, platformy adaptacyjnej RECOVERY (Randomised Evaluation of Covid-19 Therapy)1, zainicjowane przez badacza w celu oceny skutków potencjalnych metod leczenia u pacjentów hospitalizowanych z powodu COVID-19.

Badanie prowadzono w 176 szpitalach Wielkiej Brytanii. 6425 pacjentów zostało zrandomizowanych do otrzymywania dexametazonu (2104 pacjentów) lub standardowego leczenia (4321 pacjentów). U 89 % pacjentów potwierdzono infekcję SARS-CoV-2 metodą laboratoryjną.

W chwili randomizacji 16 % pacjentów otrzymywało inwazyjną wentylację mechaniczną (WOM) lub ekstrakorpową membranową oksigenację, 60 % otrzymywało jedynie tlen (z lub bez wentylacji nieinwazyjnej), a 24 % nie otrzymywało ani jednego, ani drugiego.

Średni wiek pacjentów wynosił 66,1 ± 15,7 roku. Kobiety stanowiły 36 % pacjentów. W wywiadzie u 24 % pacjentów stwierdzono cukrzycę, u 27 % – chorobę serca, a u 21 % – przewlekłe choroby płuc.

Pierwotny punkt końcowy

Śmiertelność w 28. dobie była istotnie niższa w grupie dexametazonu niż w grupie standardowego leczenia: śmiertelność odnotowano odpowiednio u 482 z 2104 pacjentów (22,9 %) oraz u 1110 z 4321 pacjentów (25,7 %) (współczynnik częstości, 0,83; 95 % przedział ufności (PU), 0,75–0,93; p < 0,001).

W grupie dexametazonu częstość śmiertelnych skutków była niższa niż w grupie standardowego leczenia u pacjentów otrzymujących inwazyjną WOM (29,3 % vs 41,4 %; współczynnik częstości, 0,64; 95 % PU, 0,51–0,81) oraz u tych, którzy otrzymywali dodatkowy tlen bez inwazyjnej WOM (23,3 % vs 26,2 %; współczynnik częstości, 0,82; 95 % PU, 0,72–0,94).

Nie stwierdzono wyraźnego efektu dexametazonu u pacjentów, którzy w chwili randomizacji nie otrzymywali żadnych metod wspomagania oddechowego (17,8 % vs 14,0 %; współczynnik częstości, 1,19; 95 % PU, 0,91–1,55).

Drugi punkt końcowy

U pacjentów w grupie dexametazonu długość hospitalizacji była krótsza niż w grupie standardowego leczenia (mediana: 12 dni vs 13 dni) oraz większa częstość wypisów ze szpitala w ciągu 28 dni (współczynnik częstości, 1,10; 95 % PU, 1,03–1,17).

Zgodnie z pierwotnym punktem końcowym, największy efekt w skróceniu długości hospitalizacji do 28. dnia obserwowano u pacjentów otrzymujących inwazyjną WOM w chwili randomizacji (współczynnik częstości, 1,48; 95 % PU, 1,16–1,90), następnie u pacjentów otrzymujących jedynie tlen (współczynnik częstości, 1,15; 95 % PU, 1,06–1,24), natomiast brak korzystnego efektu u pacjentów nie otrzymujących tlenu (współczynnik częstości, 0,96; 95 % PU, 0,85–1,08).

* Stosunek wyników został skorygowany ze względu na wiek, biorąc pod uwagę śmiertelność w 28. dniu oraz wypisania ze szpitala. Stosunek ryzyka został skorygowany ze względu na wiek w odniesieniu do wyniku inwazyjnej wentylacji mechanicznej lub wyniku śmiertelnego oraz jego składowych;

† Z tej kategorii wykluczeni są pacjenci, którzy otrzymywali inwazyjną wentylację mechaniczną w momencie randomizacji.

Bezpieczeństwo

W trakcie badania odnotowano 4 poważne działania niepożądane związane z badanym leczeniem, a mianowicie: 2 przypadki wystąpienia hiperglikemii, 1 przypadek psychózy indukowanej sterydami oraz 1 przypadek krwawienia z górnych odcinków przewodu pokarmowego. Wszystkie przypadki zostały wyleczone.

Analiza podgrup

Efekty podania dexametazonu-Darnytsia na śmiertelność w 28. dniu w zależności od wieku i sposobu wspomagania oddychania uzyskane w momencie randomizacji2

Efekty podania dexametazonu na 28-dniową śmiertelność w zależności od sposobu wspomagania oddychania uzyskanego podczas randomizacji oraz obecności jakichkolwiek przewlekłych chorób³

1 www.recoverytrial.net

2, 3 (źródło: Horby P. et al., 2020; https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.06.22.20137273v1; doi: https://doi.org/10.1101/2020.06.22.20137273).

Farmakokinetyka.

Po podaniu doustnym dexametazon jest wchłaniany niemal całkowicie. Biologiczna dostępność dexametazonu w tabletkach zbliża się do 80%. Maksymalne stężenia we krwi oraz maksymalne działanie obserwuje się po 1–2 godzinach. Działanie po pojedynczej dawce trwa około 2,75 dnia.

We krwi około 77% dexametazonu jest związane z białkami osocza, głównie z albuminą. Z innymi białkami osocza wiąże się jedynie nieznaczna ilość dexametazonu. Dexametazon jest substancją rozpuszczalną w tłuszczach, dlatego przenika do przestrzeni międzycząsteczkowej i wewnątrzkomórkowej. Wykazuje działanie w ośrodkowym układzie nerwowym (podwzgórze, przysadka) poprzez wiązanie się z receptorami błonowymi. W tkankach obwodowych wiąże się i działa poprzez receptory cytoplazmatyczne. Dexametazon ulega przemianie w miejscu działania, czyli w komórce. Lek jest metabolizowany głównie w wątrobie. Niewielka ilość dexametazonu metabolizowana jest w nerkach i innych tkankach. Główną drogą wydalania są nerki.

Charakterystyka kliniczna.

Wskazania.

Choroby alergiczne: kontrola ciężkich lub powodujących niepełnosprawność stanów alergicznych, które nie odpowiadają na tradycyjne leczenie: astma oskrzelowa; zapalenie skóry atopowe; zapalenie skóry kontaktowe; alergia na leki; przewlekły lub sezonowy nieżyt alergiczny nosa; choroba surowicy.

Choroby skóry: łuszczycy podobne zapalenie skóry Herpetiforme; erytrodermia eksfoliatywna; mikozę grzybice; pęcherzyca; ciężka różnorodna erytema (zespołu Stevensa-Johnsona).

Zaburzenia endokrynologiczne: leczenie zastępcze niedoczynności kory nadnerczy pierwotnej lub wtórnej (przysadkowej) (hydrokortyzon lub kortyzon są lekami z wyboru; w razie potrzeby syntetyczne analogi mogą być stosowane razem z mineralokortykoidami; w praktyce pediatrycznej wspólne stosowanie z mineralokortykoidami jest niezwykle ważne); wrodzona hiperplazja kory nadnerczy; hiperkalcemia spowodowana nowotworem; zapalenie tarczycy niegnojne.

Choroby przewodu pokarmowego: stosowanie w celu wyprowadzenia pacjenta z okresu krytycznego w przypadku: choroby Crohna; wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.

Choroby hematologiczne: nabyte (autoimmunologiczne) anemia hemolityczna; wrodzona (erytroidowa) anemia hipoplazyczna; samoistna małopłytkowość wykrwotnicza u dorosłych; prawdziwa aplazja erytrocytów; niektóre przypadki wtórnej małopłytkowości.

Choroby nowotworowe: leczenie paliatywne białaczki i chłoniaków.

Choroby neurologiczne: nasilenie stwardnienia rozsianego; obrzęk mózgu spowodowany nowotworem pierwotnym lub przerzutami do mózgu, kraniotomią lub urazem głowy.

Choroby oczu: uogólnione zapalenie oka; tętnica skroniowa; zapalenie tuniczki naczyniowej oka; zapalne choroby oka, które nie odpowiadają na leczenie glikokortykosteroidami stosowanymi miejscowo.

Choroby nerek: stymulacja diurezy lub zmniejszenie proteinurii w idiopatycznym zespole nerczycowym i zaburzeniach czynności nerek przy toczeniu rumieniowym układowym.

Choroby dróg oddechowych: beryloza; ogniskowy lub rozsiany gruźlica płuc (stosować razem z odpowiednią chemioterapią przeciwgruźliczą); idiopatyczna eozynofilowa zapalenie płuc; objawowy sarkoidoza.

Choroby reumatyczne: jako terapia wspomagająca do krótkotrwałego stosowania (w celu wyprowadzenia pacjenta z ostrego stanu lub nasilenia choroby) w przypadku: ostrego artretyzmu podagrycznego; ostrego reumatycznego zapalenia mięśnia sercowego; zapalenia stawów kręgosłupa ankylopoetycznego; zapalenia stawów psoriatycznego; reumatoidalnego zapalenia stawów, w tym młodzieńczego reumatoidalnego zapalenia stawów (niektóre przypadki mogą wymagać niskodawkowej terapii wspomagającej); leczenie dermatomiozytytu, polimiozytytu i toczenia rumieniowego układowego.

Inne wskazania: test diagnostyczny nadczynności kory nadnerczy; trikinelloza z objawami neurologicznymi lub trikinelloza mięśnia sercowego; gruźlica opon mózgowych z blokadą podpajęczynówkową lub zagrożeniem blokady (w połączeniu z odpowiednią terapią przeciwgruźliczą); leczenie choroby koronawirusowej 2019 (COVID-19) u dorosłych i pacjentów w wieku nastoletnim (od 12 roku życia z masą ciała nie mniejszą niż 40 kg), którzy wymagają dodatkowej terapii tlenowej.

Przeciwwskazania.

Indywidualna nadwrażliwość na dexametazon lub inne składniki leku.

Pasożytnicze, wirusowe, bakteryjne lub grzybicze infekcje systemowe (obecne lub niedawno przebyte, w tym niedawny kontakt z chorym), jeśli nie stosuje się odpowiedniego leczenia.

Szczepienie żywą szczepionką, zespół Cushinga, a także karmienie piersią (z wyjątkiem stanów nagłych).

Interakcje z innymi lekami i inne rodzaje interakcji.

Jednoczesne stosowanie dexametazonu z niesteroidowymi lekami przeciwbólowymi i etanolem zwiększa ryzyko krwawienia żołądkowo-jelitowego i powstawania wrzodów.

Skuteczność dexametazonu zmniejsza się, jeśli jednocześnie stosuje się ryfampicynę, karbamazepinę, fenytoinę, fenobarbital, primidon, efedrynę lub aminoglutetymid, dlatego dawkę dexametazonu w takich kombinacjach należy zwiększyć. Interakcja między dexametazonem a wszystkimi wymienionymi wyżej lekami może zafałszować wynik testu z抑niem dexametazonem. Należy to uwzględnić przy ocenie wyników testu.

Wspólne stosowanie dexametazonu i leków, które hamują aktywność enzymu CYP 3A4, takich jak ketokonazol, antybiotyki makrolidowe, może prowadzić do zwiększenia stężenia dexametazonu w surowicy i osoczu krwi. Dexametazon jest umiarkowanym induktorem CYP 3. Jednoczesne stosowanie z lekami, które są metabolizowane przez CYP 3A4, takimi jak indynawir, erytromycyna, może zwiększać ich klirens, co prowadzi do obniżenia stężenia w surowicy krwi.

Poprzez hamowanie aktywności enzymu CYP 3A4 ketokonazol może zwiększać stężenie dexametazonu w surowicy krwi. Z drugiej strony ketokonazol może hamować syntezę glikokortykosteroidów w nadnerczach, w wyniku czego może rozwijać się niedoczynność kory nadnerczy spowodowana obniżeniem stężenia dexametazonu.

Dexametazon zmniejsza działanie terapeutyczne leków: leków przeciwdiabetycznych i leków obniżających ciśnienie, leków przeciwkrzepliwych z grupy kumaryn, prazikwantelu i leków moczopędnym (dlatego dawkę tych leków należy zwiększyć); zwiększa natomiast aktywność heparyny, albendazolu i leków potasomoczopędnym (dawkę tych leków należy zmniejszyć w razie potrzeby).

Dexametazon może zmieniać działanie leków przeciwkrzepliwych z grupy kumaryn, dlatego przy stosowaniu tej kombinacji leków należy częściej kontrolować czas protrombinowy.

Jednoczesne stosowanie dexametazonu i wysokich dawek innych glikokortykosteroidów lub agonistów β2-adrenoreceptorów zwiększa ryzyko hipokaliemii.

U pacjentów z hipokaliemią glikozydy serca bardziej sprzyjają zaburzeniom rytmu i mają większą toksyczność.

Środki przeciwwskrzypne zmniejszają wchłanianie dexametazonu w żołądku. Nie ustalono, czy jednoczesne spożycie pokarmu lub alkoholu wpływa na farmakokinetykę dexametazonu, jednak równoczesne przyjmowanie leków i pokarmu o wysokiej zawartości sodu nie jest zalecane.

Glikokortykosteroidy zwiększają klirens salicylanów przez nerki, dlatego czasem trudno uzyskać terapeutyczne stężenia salicylanów w surowicy krwi. Należy zachować ostrożność u pacjentów, u których stopniowo zmniejsza się dawkę glikokortykosteroidu, ponieważ może wtedy wystąpić wzrost stężenia salicylanów w surowicy krwi i zatrucie.

Jeśli jednocześnie stosuje się doustne środki antykoncepcyjne, okres półtrwania glikokortykosteroidów może się wydłużyć, co nasila ich działanie biologiczne i może zwiększyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.

Jednoczesne stosowanie rytorindu i dexametazonu jest przeciwwskazane podczas porodów, ponieważ może prowadzić do obrzęku płuc. Opisano przypadki śmiertelne u porodzących z powodu rozwoju tego stanu.

Jednoczesne stosowanie z żywymi szczepionkami przeciw wirusom i w trakcie innych rodzajów szczepień zwiększa ryzyko aktywacji wirusów i rozwoju infekcji.

Wspomaga metabolizm izoniazidu, metyloksylidyny (szczególnie u „szybkich acetylatorów”), co prowadzi do obniżenia ich stężenia w osoczu.

Zwiększa ryzyko wystąpienia hepatotoksycznego działania paracetamolu (indukcja enzymów „wątrobowych” i powstawanie toksycznego metabolitu paracetamolu).

Zwiększa (przy długotrwałym leczeniu) zawartość kwasu foliowego.

Hipokaliemia spowodowana glikokortykosteroidami może nasilać nasilenie i czas trwania blokady mięśniowej w kontekście stosowania miorelaksantów.

W wysokich dawkach zmniejsza działanie somatropiny.

Osłabia wpływ witaminy D na wchłanianie Ca2+ w światrze jelita.

Ergokalcyferol i parathormon zapobiegają rozwojowi osteopatii spowodowanej glikokortykosteroidami.

Indometacyna, wypierając dexametazon z wiązania z albuminami, zwiększa ryzyko wystąpienia jego działań niepożądanych.

Amfoterycyna B oraz inhibitory węglanhydrasy zwiększają ryzyko rozwoju osteoporozy.

Stosowanie mitotanu i innych inhibitorów czynności kory nadnerczy może prowadzić do konieczności zwiększenia dawki glikokortykosteroidów.

Klirens glikokortykosteroidów zwiększa się pod wpływem stosowania hormonów tarczycy.

Immunosupresanty zwiększają ryzyko rozwoju infekcji oraz limfom lub innych zaburzeń limfoproliferacyjnych związanych z wirusem Epsteina-Barr.

Estrogen (w tym doustne środki antykoncepcyjne zawierające estrogeny) zmniejsza klirens glikokortykosteroidów, wydłuża okres półtrwania oraz ich działanie terapeutyczne i toksyczne.

Wspólnemu stosowaniu innych sterydowych leków hormonalnych – androgenów, estrogenów, anabolików, doustnych środków antykoncepcyjnych – sprzyja wystąpienie hirsutyzmu i trądziku.

Trójcykliczne leki przeciwdzbiałkowe mogą nasilać depresję wywołaną przyjmowaniem glikokortykosteroidów.

Ryzyko rozwoju zaćmy zwiększa się przy stosowaniu na tle innych glikokortykosteroidów, leków przeciwpsychotycznych (neuroleptyków), karbutamidu i azatioprynu.

Jednoczesne przepisanie z blokerami m-cholinergicznymi, lekami przeciwhistaminowymi, trójcyklicznymi lekami przeciwdzbiałkowymi, nitratami sprzyja podwyższeniu ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Jednoczesne stosowanie cyklosporyny i glikokortykosteroidów prowadzi do zwiększenia ich aktywności; przy jednoczesnym stosowaniu możliwy jest wystąpienie drgawek.

Jednoczesne stosowanie dexametazonu i talidomidu może spowodować toksyczny epidermalny nekroliz.

Jednoczesne stosowanie dexametazonu z lekami przeciwcholinesterazowym może prowadzić do wyraźnej słabości u pacjentów z miastenią gravis.

Przy jednoczesnym stosowaniu dexametazonu z amfoterycydą B i lekami, które wydzielają potas z organizmu (diuretyki), obserwuje się hipokaliemię, która może prowadzić do niewydolności serca.

Rodzaje interakcji mające korzyści terapeutyczne: jednoczesne przepisanie dexametazonu i metoklopramidu, difenhydraminy, prochlorperazyny lub antagonistów receptorów 5-HT3 (receptorów serotoniny lub 5-hydroksytriptaminy typu 3, takich jak ondansetron lub granisetron) jest skuteczne w zapobieganiu nudnościom i wymiotom wywołanym chemioterapią cisplatyną, cyklofosfamidem, metotreksatem, fluorouracylem.

Szczególności stosowania.

Przed rozpoczęciem i w trakcie terapii glikokortykosteroidami należy kontrolować morfologię krwi, poziom glikemii oraz zawartość elektrolitów w osoczu krwi.

Podczas leczenia deksametazonem (szczególnie długotrwałego) wymagana jest kontrola u okulisty, ciśnienia tętniczego oraz równowagi wodno-elektrolitowej, w szczególności poziomu potasu w surowicy krwi, a także obrazu krwi obwodowej i poziomu glikemii. W celu zmniejszenia działań niepożądanych można podawać leki sterydowe, środki przeciwwskazowe oraz zwiększyć dopływ K+ do organizmu (dieta, leki z potasem). Dieta powinna być bogata w K+, białka, witaminy, przy ograniczeniu tłuszczów, węglowodanów i soli.

Długotrwałe leczenie lekiem może prowadzić do zahamowania układu podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowego oraz do atrofii kory nadnerczy, co może utrzymywać się przez lata po zakończeniu przyjmowania deksametazonu.

Pacjentom, którzy otrzymywali większe niż dawki fizjologiczne glikokortykosteroidów systemowych (około 1 mg deksametazonu) przez więcej niż 3 tygodnie, leczenie deksametazonem należy kończyć stopniowo, w zależności od dawki, długości terapii oraz charakteru choroby, w szczególności jej skłonności do nawrotów. Przy nagłym odstawieniu leku, szczególnie po wcześniejszym stosowaniu wysokich dawek, może wystąpić zespół odstawienia (bez widocznych objawów niewydolności nadnerczy) z objawami: podwyższona temperatura, katar, zaczerwienienie spojówek, ból głowy, zawroty głowy, senność lub drażliwość, osłabienie, ból mięśni i stawów, nudności, wymioty, spadek masy ciała, osłabienie ogólne, drgawki. Z tego powodu dawkę deksametazonu należy zmniejszać stopniowo. Nagłe odstawienie leku może prowadzić do śmiertelnego skutku.

Rapta odmiana glikokortykosteroidów systemowych przy długości leczenia do 3 tygodni w dawce do 6 mg na dobę raczej nie spowoduje klinicznie istotnego zahamowania układu podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowego. Jednak u następujących grup pacjentów leczenie należy kończyć stopniowo, nawet jeśli trwało mniej niż 3 tygodnie:

• pacjenci poddawani ponownemu leczeniu deksametazonem, szczególnie jeśli poprzednie cykle terapii trwały dłużej niż 3 tygodnie;
• pacjenci, którym ponowny cykl leczenia został przepisany w ciągu roku po długotrwałym leczeniu (miesiące, lata);
• pacjenci z niewydolnością nadnerczy, której przyczyną nie jest przyjmowanie kortykosteroidów egzogennych;
• pacjenci, którzy otrzymują deksametazonu więcej niż 6 mg/dobę.

Przy codziennym stosowaniu do piątego miesiąca leczenia rozwija się atrofia kory nadnerczy.

Jeśli pacjent przebywa w stanie ciężkiego stresu (w wyniku urazu, operacji lub ciężkiej choroby) podczas terapii lub w trakcie odstawiania terapii deksametazonem, dawkę należy zwiększyć lub stosować hydrokortyzon lub kortyzon.

Pacjentom, którzy długo przyjmowali deksametazon i doznali ciężkiego stresu po zakończeniu terapii, należy wznowić przyjmowanie deksametazonu, ponieważ spowodowana niewydolność nadnerczy może utrzymywać się przez kilka miesięcy po zakończeniu leczenia.

Leczenie deksametazonem lub naturalnymi glikokortykosteroidami może maskować objawy istniejącej lub nowej infekcji, a także objawy perforacji jelita. W trakcie leczenia należy unikać kontaktu z chorymi na przeziębienie lub inne infekcje.

Deksametazon może powodować nasilenie istniejącej infekcji grzybiczej systemowej, utajonego amebiozy i gruźlicy płuc.

Pacjenci z aktywną formą gruźlicy płuc powinni otrzymywać deksametazon (w połączeniu z lekami przeciwwirusowymi) tylko w przypadku gruźlicy szybko postępującej lub rozsianej. Pacjenci z nieaktywną formą gruźlicy płuc, którzy są leczeni deksametazonem, lub pacjenci z pozytywną reakcją na tuberkulinę, powinni otrzymywać chemiczną profilaktykę.

Szczepienie żywą szczepionką jest przeciwwskazane podczas leczenia deksametazonem. Szczepienie nieżywą szczepionką wirusową lub bakteryjną nie prowadzi do oczekiwanego wytworzenia przeciwciał i nie daje oczekiwanego efektu ochronnego. Deksametazonu nie należy przepisywać 8 tygodni przed szczepieniem ani wcześniej niż 2 tygodnie po szczepieniu.

Lek należy przepisywać z ostrożnością pacjentom z infekcjami, szczególnie z ospy wietrznej i różyczki, ponieważ te choroby w trakcie stosowania deksametazonu przebiegają w cięższej formie. Osoby, które nie chorowały na te choroby, powinny zachować ostrożność, aby maksymalnie wykluczyć zakażenie. W przypadku kontaktu z chorymi należy natychmiast skontaktować się z lekarzem. Zalecane jest leczenie profilaktyczne immunoglobuliną.

Stosowanie deksametazonu w aktywnych formach gruźlicy należy ograniczyć do przypadków choroby błyskawicznej lub rozsianej, przy czym glikokortykosteroidy należy stosować równolegle z terapią specyficzną. Pacjenci z utajonymi formami gruźlicy lub z pozytywnymi reakcjami tuberkulinowymi, którym wskazane są kortykosteroidy, powinni być pod stałym nadzorem lekarza w celu zapobiegania nawrotom.

Glikokortykosteroidy należy przepisywać z ostrożnością pacjentom z pęcherzykowatym liszajem oczu (herpes simplex), ponieważ ich stosowanie może prowadzić do perforacji rogówki.

Zalecana jest ostrożność i nadzór medyczny u pacjentów z osteoporozą, nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca, gruźlicą, jaskrą, niewydolnością wątroby lub nerek, cukrzycą, zapaleniem żołądka, przełyku, divertikulitem, aktywnym wrzodem jelita, niedawnym jelitowym anastomoza, zapaleniem okrężnicy, padaczką, tarczycą toksyczną, zespołem Cushinga, otyłością (III–IV stopnia), kamica nerek, hiperlipidemią, poliomyelitem (z wyjątkiem postaci bulbarnego zapalenia mózgu), hiperalbuminemią oraz u pacjentów w stanach prowadzących do jej wystąpienia, pacjentów z immunodeficytami (w tym AIDS lub zakażeniem HIV), limfadenitą po szczepieniu BCG.

Szczególną uwagę wymagają pacjenci w pierwszych tygodniach po zawałach mięśnia sercowego, pacjenci z zakrzepicą tętniczą, ciężką miastenią, jaskrą, niedoczynnością tarczycy, psychotą lub psychoneurozą, a także pacjenci w podeszłym wieku.

Podczas leczenia deksametazonem może dojść do nasilenia cukrzycy lub przejścia z fazy utajonej do objawów klinicznych.

Działanie glikokortykosteroidów nasila się u pacjentów z marskością wątroby lub niedoczynnością tarczycy.

Pacjenci z zaburzeniami równowagi wodno-elektrolitowej powinni zachować ostrożność przy przyjmowaniu deksametazonu, ponieważ średnie i wysokie dawki glikokortykosteroidów mogą powodować w organizmie zatrzymanie soli i płynów, a także zwiększoną wydzielanie potasu. W takich przypadkach wskazane jest ograniczenie spożycia soli i dodatkowe przyjmowanie potasu. Wszystkie kortykosteroidy zwiększają wydalanie wapnia, co może prowadzić do zaburzeń sekrecji mineralokortykoidów. Wskazane jest zatem dodatkowe podawanie soli i/lub mineralokortykoidów.

Długotrwałe przyjmowanie glikokortykosteroidów może prowadzić do rozwoju tylnej podkapsułkowej zaćmy, jaskry, z możliwym uszkodzeniem nerwu wzrokowego, a także zwiększyć ryzyko wtórnych wirusowych lub grzybiczych infekcji oczu.

Zaleca się zachować ostrożność pacjentom, którzy odzyskują po operacji lub złamaniu kości, ponieważ deksametazon może spowolnić gojenie ran i powstawanie tkanki kostnej.

Nie należy odstawiać systemowych kortykosteroidów pacjentom, którzy już przyjmują systemowe (doustne) kortykosteroidy z innych powodów (np. pacjenci z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc) i nie wymagają dodatkowego tlenu.

Szczególną uwagę wymaga kwestia stosowania systemowych glikokortykosteroidów u pacjentów z aktywnymi lub wcześniejszymi ciężkimi zaburzeniami afektywnymi, w tym depresją, psychotą maniakalno-depresyjną, poprzednim sterydowym psychotą. Pacjentów i/lub opiekunów należy uprzedzić o możliwości wystąpienia poważnych działań niepożądanych ze strony psychicznej. Objawy zazwyczaj pojawiają się w ciągu kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia leczenia. Ryzyko wystąpienia tych działań niepożądanych jest większe przy stosowaniu wysokich dawek. Większość reakcji ustępuje po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku, choć czasem wymagane jest specyficzne leczenie. W przypadku wystąpienia takich objawów należy skontaktować się z lekarzem. Zaburzenia psychiczne mogą również występować podczas odstawiania glikokortykosteroidów.

Glikokortykosteroidy mogą zaburzać wyniki skórnych testów alergicznych.

Dzieci można leczyć deksametazonem tylko w przypadku wyraźnej konieczności. W trakcie leczenia deksametazonem wymagana jest staranna kontrola wzrostu i rozwoju dzieci.

Lek zawiera laktozę, dlatego nie należy go przepisywać pacjentom z rzadkimi dziedzicznymi formami nietolerancji galaktozy, niedoborem laktoazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.

Ten lek zawiera 1,0 mg sodu kroskarbokselulozy. Należy zachować ostrożność przy stosowaniu u pacjentów stosujących dietę kontrolowaną pod względem sodu.

Stosowanie w okresie ciąży lub karmienia piersią.

Leku nie należy stosować w okresie ciąży ani karmienia piersią.

Możliwość wpływu na szybkość reakcji przy prowadzeniu pojazdów mechanicznych lub pracy z innymi urządzeniami.

Brak danych. Należy wziąć pod uwagę możliwość wystąpienia działań niepożądanych ze strony układu nerwowego i narządów wzroku.

Sposób stosowania i dawki.

Dawkę należy ustalać indywidualnie, w zależności od choroby danego pacjenta, przewidywanego okresu leczenia, tolerancji glikokortykosteroidów i odpowiedzi organizmu.

Dorośli.

Zalecana dawka początkowa wynosi 0,75–9 mg na dobę, w zależności od rozpoznania. Początkowe dawki dexametazonu należy stosować aż do pojawienia się reakcji klinicznej, a następnie dawkę należy stopniowo zmniejszać do najniższej skutecznej dawki klinicznie. Jeśli leczenie doustne dużymi dawkami trwa dłużej niż kilka dni, dawkę należy stopniowo zmniejszać przez kilka kolejnych dni lub nawet dłużej (zazwyczaj o 0,5 mg co 3 dni). Dawka utrzymaniowa wynosi zazwyczaj 2–4,5 mg na dobę. Dawkę dzienną można podawać w 2–4 dawkach. Maksymalna dawka dzienna wynosi zazwyczaj 15 mg, minimalna skuteczna dawka – 0,5–1 mg na dobę. W leczeniu zaostrzeń stwardnienia rozsianego dawka dzienna może wynosić 30 mg dexametazonu przez pierwszy tydzień leczenia, a następnie stosuje się dawki od 4 mg do 12 mg co drugi dzień przez okres 1 miesiąca.

Podczas długotrwałego leczenia wysokimi dawkami doustnymi zaleca się przyjmowanie dexametazonu wraz z posiłkiem, a między posiłkami stosowanie leków przeciwwskazowych.

Dzieci.

Początkową dawkę dexametazonu ustala lekarz, w zależności od charakterystyki konkretnej choroby.

Zalecana dawka do stosowania doustnego w terapii zastępczej wynosi 0,02 mg/kg masy ciała lub 0,67 mg/m² powierzchni ciała na dobę, podzielona na 3 dawki.

W przypadku wszystkich innych wskazań zakres dawek początkowych wynosi 0,02–0,3 mg/kg masy ciała na dobę w 3–4 dawkach (0,6–9 mg/m² powierzchni ciała na dobę).

W leczeniu COVID-19

Dorośli i dzieci (nastolatkowie w wieku od 12 lat i starsi o masie ciała nie mniejszej niż 40 kg): 6 mg* dexametazonu dożylnie lub doustnie, 1 raz na dobę, przez okres do 10 dni.

Czas trwania leczenia ustala się indywidualnie, w zależności od stanu klinicznego pacjenta.

* zaleca się stosowanie dexametazonu w odpowiedniej dawce.

Pacjenci w podeszłym wieku oraz z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby.

Korekta dawki nie jest wymagana.

Badanie diagnostyczne nadczynności nadnerczy.

Test z dexametazonem (test Liddle’a) przeprowadza się w formie małego i dużego testu. W trakcie małego testu dexametazon podaje się w dawce 0,5 mg co 6 godzin przez 48 godzin (a mianowicie: o godz. 8:00, 14:00, 20:00 i 2:00 w nocy). Przed i po podaniu dexametazonu oznacza się stężenie 17-hydroksykortykosteroidów lub wolnego kortyzolu w moczu dobowym. Podane dawki dexametazonu hamują produkcję glikokortykosteroidów u prawie wszystkich praktycznie zdrowych ochotników. Po 6 godzinach od ostatniej dawki stężenie kortyzolu w osoczu krwi jest niższe niż 135–138 nmol/l (4,5–5 µg/100 ml). Obniżenie wydalania 17-hydroksykortykosteroidów poniżej 3 mg na dobę oraz wolnego kortyzolu poniżej 54–55 nmol na dobę (19–20 µg na dobę) wyklucza nadczynność nadnerczy. U osób z chorobą lub zespołem Cushinga w trakcie małego testu nie obserwuje się zmiany w wydalaniu glikokortykosteroidów.

W trakcie dużego testu dexametazon podaje się w dawce 2 mg co 6 godzin przez 48 godzin (czyli 8 mg dexametazonu na dobę). Równocześnie przeprowadza się zbieranie moczu w celu oznaczenia 17-hydroksykortykosteroidów lub wolnego kortyzolu (w razie potrzeby oznacza się również wolny kortyzol w osoczu krwi). W chorobie Cushinga obserwuje się obniżenie wydalania 17-hydroksykortykosteroidów lub wolnego kortyzolu o 50% lub więcej, natomiast w przypadku nowotworów nadnerczy lub ektopowego zespołu ACTH (lub ektopowego zespołu kortyliberyny) wydalanie glikokortykosteroidów nie ulega zmianie. U niektórych pacjentów z ektopowym zespołem ACTH nie stwierdza się obniżenia wydalania glikokortykosteroidów nawet po podaniu dexametazonu w dawce 32 mg na dobę.

W celu porównania poniżej podano równoważne dawki w miligramach dla różnych glikokortykosteroidów.

Dawka 0,75 mg dexametazonu odpowiada dawce 2 mg parametazonu lub 4 mg metyloprednizolonu i triamcinolonu, lub 5 mg prednizolu i prednizolonu, lub 20 mg hydrokortyzonu, lub 25 mg kortyzonu, lub 0,75 mg betametazonu.

Takie proporcje dawkowania dotyczą wyłącznie stosowania doustnego lub dożylnego tych leków. Jeśli leki te lub ich pochodne są podawane do wewnątrzmięśniowo lub wewnątrzstawkowo, ich właściwości względne mogą się znacznie zmieniać.

Dzieci.

Doświadczenie dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa stosowania glikokortykosteroidów u dzieci oparte jest na dobrze udokumentowanych badaniach terapeutycznego działania glikokortykosteroidów, które jest podobne dla grup wiekowych dziecięcej i dorosłej. Istnieją doniesienia potwierdzające skuteczność i bezpieczeństwo stosowania leku u dzieci w leczeniu zespołu nerczycowego (dzieci od 2. roku życia) oraz agresywnych chłoniaków i białaczek (u dzieci od 1. miesiąca życia). Stosowanie glikokortykosteroidów u dzieci w innych wskazaniach, np. ciężka astma oskrzelowa i świsty, oparte jest na odpowiednich i dobrze kontrolowanych badaniach przeprowadzonych u dorosłych, przy założeniu, że przebieg chorób i ich patofizjologia są w zasadzie podobne dla obu grup wiekowych.

Podczas leczenia dexametazonem konieczna jest staranna kontrola wzrostu i rozwoju dzieci i nastolatków.

Przedawkowanie.

Istnieją rzadkie doniesienia o ostrych przedawkowaniach lub śmiertelnych skutkach wynikających z ostrego przedawkowania.

Jednorazowe przyjęcie nadmiernych dawek tabletek zazwyczaj nie prowadzi do klinicznie istotnej toksyczności.

Przedawkowanie, zazwyczaj po kilku tygodniach stosowania nadmiernych dawek, objawia się nasileniem opisanych działań niepożądanych, w szczególności: przede wszystkim zespół Cushinga, trądzik, siniaki, hirsutyzm, nudności, anoreksja, wrzód peptyczny przewodu pokarmowego, artralgia, miopatia, mioalgia, duszność, zawroty głowy, utrata przytomności, gorączka, podwyższone ciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, osteoporoza, hipotensja ortostatyczna, rozwój infekcji, cukrzyca sterydowa, „twarz księżycowa”, zaburzenia funkcji seksualnych.

Leczenie. Należy zmniejszyć dawkę leku lub całkowicie go odstawić, dalsze leczenie jest objawowe. Nie istnieje specyficzny antydot. Hemodializa nie jest skuteczną metodą przyspieszonego wydalenia dexametazonu z organizmu.

Reakcje niepożądane.

Częstotliwość występowania reakcji niepożądanych zależy od dawki i długości leczenia. Najczęstsze reakcje niepożądane krótkotrwałego leczenia to tymczasowa niewydolność nadnerczy, nietolerancja glukozy, zwiększony apetyt i przyrost masy ciała, zaburzenia psychiczne; rzadsze efekty niepożądane to reakcje alergiczne, hipertrójglicerydemia, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy oraz ostry zapalenie trzustki.

Długotrwałe leczenie najczęściej prowadzi do trwałego zaburzenia funkcji nadnerczy, spowolnienia wzrostu u dzieci, otyłości środkowej, nadwrażliwości skóry, atrofii mięśni, osteoporozy, rzadziej – do obniżenia odporności i zwiększonej podatności na choroby zakaźne, zaćmy, jaskry, nadciśnienia tętniczego, martwicy bezkrwawej kości.

Ze strony narządów wzroku: podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, jaskra, zaćma, zastrzyg oczu, nasilenie wirusowych lub grzybiczych chorób oczu.

Ze strony układu oddechowego, narządów klatki piersiowej i przepony: obrzęk płuc.

Ze strony układu pokarmowego: nudności, wymioty, wzdęcia, dymienienie, zapalenie przełyku, kandydoza przełyku, zwiększony lub zmniejszony apetyt; rzadko – wrzody żołądka i dwunastnicy, możliwe również przetoki wrzodowe oraz krwawienie do przewodu pokarmowego (krwawe wymioty, melena), zapalenie trzustki i przetoki pęcherza żółciowego oraz jelita (szczególnie u pacjentów z przewlekłym zapaleniem jelita), atonia przewodu pokarmowego; w pojedynczych przypadkach – podwyższenie aktywności transaminaz wątrobowych i fosfatazy alkalicznej.

Ze strony układu endokrynnego: hamowanie funkcji i atrofia nadnerczy (zmniejszona reakcja na stres), zespół Cushinga, opóźnienie rozwoju płciowego u dzieci, zaburzenia sekrecji hormonów płciowych (zaburzenia cyklu menstruacyjnego, amenoree, hirsutyzm, impotencja), hiperglikemia, „sterydowy” cukrzyca, przejście cukrzycy ukrytej w postać klinicznie aktywną, zmniejszona tolerancja węglowodanów, zwiększona potrzeba w insuline lub doustnych lekach przeciwcukrzycowych u chorych na cukrzycę.

Ze strony przemiany materii i metabolizmu: zwiększone wydalanie jonów wapnia, hipokalcemia, przyrost masy ciała, ujemny bilans azotowy (zwiększony rozpad białek), zatrzymanie płynu i jonów sodu (obrzęki obwodowe), hipertriglicerydemia, zwiększone wydalanie potasu, hipokaliemii: hipokaliemia, alkaloza hipokaliemiczna, arytmia, mialgia lub skurcze mięśni, nietypowa słabość i zwiększona męczliwość.

Ze strony układu nerwowego: po leczeniu możliwe wystąpienie obrzęku tarczy nerwu wzrokowego i podwyższenia ciśnienia wewnątrzczaszkowego (pseudoguza), nasilenie padaczki, zawroty głowy, omdlenia, drgawki, ból głowy, hiperkineza, zapalenie nerwów, neuropatia, parestezje; u dzieci lek może spowodować porażenie kory mózgowej.

Ze strony psychiki: zmiany osobowości i zachowania, najczęściej objawiające się zaburzeniami afektywnymi (rozdrażnienie, euforia, delirium, paranoja, nerwowość, niepokój, dezorientacja, depresja, niestabilność nastroju, myśli samobójcze), zaburzenia snu, dysfunkcja poznawcza (w tym dezorientacja i amnezja), reakcje psychotyczne (w tym mania, halucynacje, psychozy i nasilenie schizofrenii).

Ze strony układu sercowo-naczyniowego: paroksyzmalna bradykardia, zatrzymanie serca, arytmie serca, napad dławicy piersiowej, powiększenie serca, niewydolność naczyń, przewlekła niewydolność serca, zator tłuszczowy, nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatia przerostowa u wcześniaków; bardzo rzadko – pęknięcie serca u pacjentów, którzy niedawno przebyli zawał mięśnia sercowego; mogą również wystąpić polimorficzna ekstrasystolia komorowa, encefalopatia hipertensyjna, tachykardia, zatorowość, zapalenie żył z zakrzepem, zapalenie naczyń.

Ze strony krwi i układu limfatycznego: przypadki zatorowości, zmniejszenie liczby monocytów i/lub limfocytów, leukocytoza, eozynofilia (tak jak przy stosowaniu innych glikokortykosteroidów); rzadko – trombocytopenia i niezwiązana z trombocytopenią purpura.

Ze strony układu odpornościowego: hamowanie reakcji na testy skórne i szczepienia, immunosupresja, reakcje nadwrażliwości, w tym wysypka, świąd, zaczerwienienie, zapalenie skóry alergicznego typu, pokrzywka, obrzęk Quinckego, skurcz oskrzeli, wstrząs anafilaktyczny.

Ze strony skóry i tkanki podskórnej: opóźnione gojenie ran, cienka i wrażliwa skóra, suchość skóry, hiper- lub hipopigmentacja, plamki krwawinkowe, siniaki, trądzik, rozstępy, teleangiektazje.

Ze strony układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej: osłabienie mięśni, atrofia mięśni, miopatia sterydowa (osłabienie mięśniowe powodujące katabolizm mięśni), osteoporoza (zwiększony wydzielanie wapnia), złamania kości długich lub złamania kompresyjne kręgosłupa, martwica bezkrwawa kości (częściej – martwica główek kości udowych i ramion), pęknięcia ścięgien (szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu niektórych chinolonów), opóźnienie wzrostu i procesu mineralizacji kości u dzieci, przedwczesne zamknięcie stref wzrostu.

Inne: zwiększone ryzyko wystąpienia lub nasilenia infekcji grzybiczych, wirusowych lub bakteryjnych, rozwój infekcji oportunisticznych, hamowanie procesów regeneracyjnych i naprawczych, obrzęki, zwiększona potliwość, leukocytoza w moczu, zespół odstawienia. Lek może powodować uzależnienie fizyczne.

Objawy zespołu odstawienia glikokortykosteroidów: u pacjentów, którzy długo przyjmowali deksametazon, przy bardzo szybkim zmniejszaniu dawki może wystąpić zespół odstawienia oraz przypadki niewydolności nadnerczy, hipotensji tętniczej lub skutku śmiertelnego. W niektórych przypadkach objawy zespołu odstawienia mogą przypominać objawy pogorszenia lub nawrotu choroby, z której pacjent był leczony.

Okres ważności. 2 lata.

Nie stosować leku po upływie okresu ważności podanego na opakowaniu.

Warunki przechowywania.

Przechowywać w oryginalnym opakowaniu, w miejscu niedostępnym dla dzieci, w temperaturze nie wyższej niż 25 °C.

Opakowanie.

Po 10 tabletek w blistrze; 5 blistrów w opakowaniu kartonowym.

Kategoria wydawania. Na receptę.

Producent. Przedsiębiorstwo Farmaceutyczne „Darnytsia” Sp. z o.o.

Miejsce produkcji i adres działalności.

Ukraina, 02093, miasto Kijów, ul. Borispielska 13.